Sarmacki dom

Rekonstrukcja domu sarmackiego:

 

 

 

 

 

Architektura

                Architekturę cechowała monumentalność, dynamika, bogactwo dekoracji i form ornamentalnych. W kościołach stawiano nagrobki dla zasłużonych osób.

 Dwór szlachecki to dom w którym mieszkała szlachta. Budowano ich dziesiątki tysięcy. Z wierzchu wyglądał mniej więcej tak:

·         Zbudowany z drewna jodłowego lub sosny,

·         Parterowy,

·         Nakryty dużym dachem,

·         Ganek w samym środku ściany frontowej.

Centralnym pomieszczeniem, w którym przyjmowano gości, była duża sień. Istniała bardziej intymna część żeńska i bardziej otwarta część męska. Dwór posiadał alkierze, czyli wysunięte narożne części budynku, kryte osobnym dachem. Ściany pomieszczeń były ozdobione portretami przodków, pamiątkami po nich, łupami wojennymi. Na około dworu znajdował się wał lub mocne ogrodzenie z bramą wjazdową  Do dziś zachowało się bardzo niewiele dworów z epoki staropolskiej, ale ich tradycje kontynuowano w XIX i XX wieku.

Portret sarmacki

          Portret sarmacki był to rodzaj obrazu przedstawiający postać szlachcica, odzianego w reprezentujący go strój, zazwyczaj zawierający herb rodowy oraz symbol urzędu jaki sprawował Sarmata. Obrazy charakteryzowały się linearyzmem, dwoma płaszczyznami zdecydowanych barw, akcentowaniem zdobnictwa ubiorów i akcesoriów, a także ostrym realizmem, czyli brakiem idealizacji modela.

Portrety sarmackie:

 

Portret trumienny

                Ciekawym przejawem sztuki charakterystycznej dla sarmatyzmu były popularne wśród szlachty polskiej portrety trumienne. Polskie portrety trumienne malowano na blasze, najczęściej cynowej. Kształt portretu dostosowany był do boku trumny. Portret bowiem podczas uroczystości pogrzebowych mocowano do trumny od strony głowy zmarłego (tak, by on sam mógł "brać" udział w uroczystości). Po zakończeniu uroczystości portret często wieszano na ścianie kościoła.  Najstarszym znanym portretem trumiennym w Polsce jest wizerunek Stefana Batorego z końca XVI wieku.

Portret trumienny   Stanisława Woyszy

 

Inne portrety:

 

Pogrzeb

Pogrzeby które odprawiano od XVI do XVIII wieku, zwane pompa funebris, różnią się znacznie od tych współczesnych. Ceremonia ta była pełna przepychu, a przygotowania trwały czasem wiele miesięcy, nawet lat.  W kościołach budowano specjalne rusztowania i ozdobne katafalki. Rodzina nie szczędziła pieniędzy, ani czasu, aby jak najbardziej przypominały pogrzeby królewskie. Pośród średniej szlachty takie uroczyste pogrzeby wyprawiane przez magnatów wzbudzały szeroki zachwyt i zazdrość, dlatego w miarę swoich możliwości starano się ich podpatrywać i naśladować. W roku 1614 wydano "Rituale Romanum" w którym zostało zapisane jak powinien wyglądać ceremoniał pogrzebowy.

Okładka  "Rituale Romanum"

Sejmiki w Środzie

Z historii naszego miasta….

Środa Wlkp., w której mieszkam, położona była centralnie w obszarze dawnych województw kaliskiego i poznańskiego i z górującą nad nią Kolegiatą przez prawie 400 lat stanowiła centrum demokracji szlacheckiej państwa.  

Początkowo zjazdy odbywały się w różnych miejscowościach i bez ustalonej częstotliwości, jednak już od roku 1419 stałym miejscem była Środa (Wielkopolska dopiero po II wojnie światowej).

Wzrost znaczenia sejmiku ziemskiego nastąpił dzięki przywilejom nieszawskim z roku 1454, które mówiły o potrzebie zgody szlachty województwa poznańskiego i kaliskiego na powołanie szlachty pod bron czy też wprowadzania nowych konstytucji.

Położenie miasta zapewniało każdemu szlachcicowi równe szanse w dotarciu na zjazd, co nie pozostawało bez wpływu na kwestie ekonomiczne (równość wśród szlachty).

W sejmikach mógł brać udział każdy szlachcic, a przedmiotem obrad były sprawy żywotnie interesujące stan szlachecki, a więc de facto sprawy państwa. Miejscem obrad było wnętrze i teren przykościelny gotyckiej Kolegiaty pw. Najświętszej Marii Panny. Na dziedzińcu kolegiaty rozkładano drewniane ławy, na których siadała szlachta obradując. W rzeczywistości, główne decyzje polityczne zapadały wewnątrz świątyni, gdzie zbierali się senatorowie, wyżsi urzędnicy ziemscy i co znaczniejsi przedstawiciele szlachty.

Na Starym Rynku stoją jeszcze trzy osiemnastowieczne domki zwane „senatorskimi”, w których w trakcie obrad zatrzymywali się co zacniejsi uczestnicy zjazdów, przede wszystkim senatorowie właśnie, choć nie ma bezpośrednich przesłanek o tym mówiących.

Echem tamtych zjazdów ziemskich są dziś także średzkie sejmiki kultury nazwą nawiązujące do swych wielkich poprzedników.

Sarmacka wolność

Szlachta podkreślała swoje prawo do wolności :

 - wolności od bezprawnej ingerencji państwa oraz wolności (uprawnienia) do aktywnego uczestniczenia w życiu publicznym

O tak pojętej wolności pisał Marcin Błażewski w „Tłumaczu rokoszowym” z czasów rokoszu sandomierskiego.

„Wolność jest żyć, jako chcieć, bezpiecznie w swym domu,
oprócz Boga, praw, sądów nie podlec nikomu,
mieć wolny plac w braterskim kole do mówienia,
na zjeździ ech spólnych niwczym nie ponieść zelżenia”

  (Cyt.za.:U.Augustyniak „Historia Polski 1572 – 1795”

  

Jednak umiłowanie wolności kolidowało często z zasadą praworządności i prowadziło do utożsamiania obrony wolności publicznej z obroną interesu własnego stronnictwa.

W życiu prywatnym wolność prowadziła do swawoli, bezkarnego gwałcenia praw słabszych

. 

sejmiki